XIX зууны хамгийн сонирхолтой олдворууд

 

XIX  зууны хамгийн сонирхолтой  олворуудын нэг бол аврага том хүний арга яс. Эрдэмтэд “байж боломжгүй зүйл “ гэж байгаа ч , олдворууд дэлхийн олон орноос олдсоор байжээ.

1821 онд Амеркийн  Теннесс мужийн нэгэн хэн ч амьдардаггүй хуучны байшингийн доороос 2 арга яс олдсон байна. 215 см урт байсан нь анхаарлыг эхээр татжээ. Мөн  1879 онд Висконсинд тариа хадгалах агуулах барьж байх явцад хүний 2 ширхэг гавал яс, нурууны яс олдсон байна, бас л маш том хэмжээтэй байсан гэдгийг сонин дээр зурагтайгаа гарч байжээ.

1883 онд Амеркийн Юта мужид хэсэг булш олжээ, дотор нь маш өндөр байсан гэмээр 195 см  урт хүний арга яс байсан.Хожим нь  1885 Пенсильван мужид яаг ийм хэсэг булш дахин олдож, дотор нь 215 см урт хүний арга яс олдож байжээ. Хайрцаг дээр нь ердийн л нэг хүний болон шувууны зураг сийлсэн  байж.

1899  онд Германы Рурс мужид чулуужсан 210-240 сантиметрийн хэмжээтэй хүний арга яс бас дахин олджээ.

1890 онд Египтд археологчид улбар шар үстэй эмэгтэйн мөн нялх хүүхдийн мумии олоод бас л аврага том хүмүүс байсан гэж байжээ. Эмэгтэйн яс 240 см,нялх хүүхэдийх нь  96 см байсан байна.Мөн 1921 онд Амеркийн Невада мужийн Ловлокд агуу дотроос  эрэгтэй,эмэгтэй хүний бас л улбар шаргал үстэй арварга том хүмүүсийн арга яс олдож байжээ.Эрэгтэйн арга яс 3 метр, харин эмэгтэйн арга яс 2 метр байж. Хачирхалтай нь судалгаагаар эдгээр 4 хүмүүсийн нүүрний арга яс нь эртний египедчүүдийг царайнаас огт өөр байсан байна.

Оксфордын их сургуулийн номын санд хадгалагдаж байгаа “Түүх ба олдворууд” гэдэг номонд дундаж зуунд Камберлендэд олдож байсан аврага дайчин хүний  арга яс олдсон талаар бичнгдэжээ. Номон дээр “ 4 метр гаран нүхэн доороос цэргий баатарын  өмсгөлтэй хүний арга яс хажууд нь сэлэм мөн алх олдсон талаар бичжээ. Аврага баатар  4 метр гаруй, шүд нь 17 см байсныг тодорхой тэмдэглэсэн байдаг юм байна.

Дэлхийн II дайны үед Польшид чулуужсан 55 сантиметрийн хэмжээтэй хүний гавал яс олж байжээ.Жирийн хүний гавал яснаас гурав дахин том мөн өндөр нь 3,5 метр байжээ.

Өмнөд Африкд 1950 онд алмазны олборлотын үеээр мөн л 45 см хэмжээтэй хүний гавлын яс олжээ, шинжээчид 9 сая жилийн өмнө амдарч байсан гэдгийг тогтоожээ.

2007 онд Монголын Говь-оос английн  палеонтологчид 15 м өндөртэй хүний арга яс олж байсан гэжээ. Шинжээчид 45 сая жилийн өмнө амьдарч байсан хүний арга яс гэдгийг тогтоожээ.